Naxçıvan Muxtar Respublikası təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütövlükdə geniş Avrasiya coğrafiyası üçün müstəsna geostrateji və tarixi əhəmiyyətə malikdir. Qədim Atabəylər dövlətinin paytaxtı olmuş, dünya əhəmiyyətli memarlıq abidələrinə, o cümlədən Əcəmi Naxçıvaninin ölməz əsəri olan Möminə xatun məqbərəsinə ev sahibliyi edən bu diyar, eyni zamanda, Azərbaycan xalqına Ulu Öndər Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyət bəxş etmişdir. Lakin Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa coğrafi bağlantısının olmaması onun təhlükəsizlik və müdafiə məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməsini zəruri etmişdir. Məhz bu məqsədlə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Əlahiddə Ordu yaradılmışdır. Bu gün Naxçıvanda hərbi potensial gündən-günə gücləndirilir, ordu ən müasir texnika ilə təchiz edilir və yeni komando qüvvələri formalaşdırılır ki, bu da Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin bölgədə əsas söz sahibi olmasını təmin edir. Coğrafi təcrid vəziyyətini aradan qaldırmaq və ölkənin əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirmək Azərbaycan rəhbərliyinin əsas hədəflərindən biri olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticəsi olaraq Ermənistanın kapitulyasiyası ilə müşayiət olunan 9 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatda Zəngəzur dəhlizinin açılması xüsusi bənd kimi öz əksini tapmışdı. Lakin müharibədən keçən 5 il ərzində Ermənistan tərəfinin bu öhdəliyi yerinə yetirməkdən boyun qaçırması və prosesi süni şəkildə uzatması məsələnin dondurulmasına səbəb olmuşdu. Nəhayət, ABŞ-ın vasitəçiliyi və 2025-ci il avqustun 8-də keçirilən tarixi Vaşinqton Zirvə Görüşünün nəticəsi olaraq TRIPP adını daşıyan bu qlobal nəqliyyat layihəsinin icrasına başlanılmışdır. 2026-cı il avqustun 8-də isə ABŞ Prezidenti Trampla aparılan telefon danışığında bu layihənin mütləq və tezliklə icra ediləcəyi hər iki tərəfdən bir daha vurğulanmışdır.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşması həm nəqliyyat, həm də enerji baxımından regionun mənzərəsini tamamilə dəyişəcəkdir. Hazırda Azərbaycan ərazisində Horadiz–Ağbənd avtomobil yolu demək olar ki, yekunlaşmaq üzrədir və dəmir yolunun tikintisi də sürətlə davam edir. Naxçıvan ərazisində isə keçmiş xətdən fərqli olaraq, gələcəkdə 15 milyon ton yükü daşıya bilməsi üçün tamamilə yeni texniki-iqtisadi əsaslandırma ilə 194 kilometr uzunluğunda yeni dəmir yolunun inşası nəzərdə tutulur. Mövcud köhnə dəmir yolunun yükaşırma qabiliyyətinin cəmi 1,5 milyon ton olması bu cür böyük yenidənqurmanı qaçılmaz edir. Bu nəqliyyat dəhlizi Avropa İttifaqı da daxil olmaqla bir çox beynəlxalq qurumların və xarici investorların diqqət mərkəzindədir və Naxçıvan seqmentinin reabilitasiyası üçün nəzarət paketi Azərbaycanda olmaq şərti ilə beynəlxalq konsorsiumun yaradılması mümkündür. Layihə sadəcə nəqliyyat marşrutu deyil, həm də işğaldan azad edilmiş Cəbrayıl rayonunda inşa olunmuş böyük çevirici yarımstansiya vasitəsilə Ermənistan ərazisindən keçərək Naxçıvana və oradan Türkiyə və Avropaya uzanacaq elektrik dəhlizidir. Gələcəkdə bu xətt boyunca fiber-optik kabellərin və neft-qaz kəmərlərinin çəkilməsi də istisna edilmir. Bütün bu qlobal layihələr Naxçıvanı, Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru vahid bir inkişaf məkanına çevirir. Zəngilan ilə Ordubad arasında məsafənin cəmi 42 kilometr olması bu ərazilərin tarixən və coğrafi baxımdan vahid bir bütöv olduğunu göstərir. Bu birliyi idarəetmədə də təmin etmək üçün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda uğurla sınaqdan çıxmış Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi institutu Naxçıvanda da tətbiq olunmuşdur. Məhz bu cür uzaqgörən struktur və kadr islahatları, eyni zamanda Naxçıvan şəhərinin hazırlanmış yeni Baş planı sayəsində, Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan bu diyar daim inkişaf edəcək, sakinləri isə təhlükəsiz və firavan şəraitdə yaşayacaqlar.
Günel Quliyeva,
Nizami rayonu 220 saylı məktəb-liseyin direktor müavini
