2026-cı ilin may ayında Ermənistanın paytaxtı İrəvanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci Zirvə Toplantısı Avropa məkanında formalaşan yeni siyasi və təhlükəsizlik arxitekturasının mühüm müzakirə platformasına çevrildi. Zirvə toplantısı yalnız Avropa dövlətləri arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından deyil, həm də Cənubi Qafqazın dəyişən geosiyasi reallıqları fonunda xüsusi diqqət çəkdi. Bu prosesdə Azərbaycanın nümayiş etdirdiyi siyasi mövqe və strateji davranış modeli ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunu bir daha ortaya qoydu.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev toplantıda videobağlantı vasitəsilə çıxış edərək regional təhlükəsizlik, enerji əməkdaşlığı, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri və sülh gündəliyi ilə bağlı mühüm mesajlar verdi. Prezident çıxışında vurğuladı ki, Azərbaycan artıq yalnız regional aktor deyil, Avropa ilə Asiyanı birləşdirən strateji geosiyasi mərkəz funksiyasını yerinə yetirən mühüm tərəfdaşdır.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində enerji təhlükəsizliyi dövlətlərin xarici siyasət prioritetlərinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Xüsusilə Rusiya–Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa dövlətlərinin alternativ enerji mənbələrinə yönəlməsi Azərbaycanın əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Bu kontekstdə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə reallaşdırılan Cənub Qaz Dəhlizi və Orta Dəhliz layihələri Avropanın enerji və logistika təhlükəsizliyində əsas dayaqlardan biri hesab olunur. Zirvə toplantısında da Azərbaycanın “etibarlı tərəfdaş” kimi təqdim olunması məhz bu strateji əhəmiyyətdən qaynaqlanır.
Toplantının diqqət çəkən əsas məqamlarından biri Azərbaycanın postmünaqişə dövründə nümayiş etdirdiyi sülh diplomatiyası oldu. Ermənistanla münasibətlərdə yeni mərhələnin başlanması, kommunikasiya xətlərinin açılması istiqamətində aparılan müzakirələr və regional inteqrasiya təşəbbüsləri Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda konstruktiv aktor kimi qəbul edilməsinə səbəb olmuşdur. Prezident İlham Əliyevin 2028-ci ildə ASB Zirvə görüşünün Azərbaycanda keçirilməsi təşəbbüsü irəli sürməsi və bu təşəbbüsün dəstəklənməsi regionda yeni siyasi atmosferin formalaşdığını göstərən mühüm faktorlardan biri kimi qiymətləndirilir.
Azərbaycanın strateji rolunu artıran digər mühüm amil isə balanslaşdırılmış xarici siyasət kursudur. Rəsmi Bakı həm Avropa İttifaqı, həm Türk Dövlətləri Təşkilatı, həm də digər beynəlxalq platformalarla paralel əməkdaşlıq modeli quraraq çoxşaxəli diplomatik xətt formalaşdırmışdır. Bu siyasət Azərbaycana dəyişən qlobal güc balansı şəraitində çevik manevr imkanları qazandırır. Xüsusilə Avropa ilə münasibətlərdə “qarşılıqlı maraqlar və praqmatik əməkdaşlıq” prinsipi Azərbaycanın xarici siyasət konsepsiyasının əsas elementlərindən biri kimi çıxış edir.
Geosiyasi baxımdan diqqət çəkən digər mühüm məqam isə zirvə toplantısının məhz İrəvanda keçirilməsi fonunda Azərbaycanın sərgilədiyi siyasi davranış idi. Rəsmi Bakı tədbirdə iştirak etməklə regionda sülhə və dialoqa açıq olduğunu nümayiş etdirdi. Bu, həm beynəlxalq ictimaiyyətə verilən diplomatik mesaj, həm də Azərbaycanın öz siyasi mövqeyinə inamının göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Müasir diplomatiyada bu cür davranış modelləri “yumşaq güc strategiyası”nın mühüm elementlərindən hesab edilir.
Nəticə etibarilə, Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci Zirvə Toplantısı Azərbaycanın yalnız regional deyil, qlobal geosiyasi proseslərdə də mühüm strateji aktora çevrildiyini nümayiş etdirdi. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, sülh diplomatiyası və çoxvektorlu xarici siyasət ölkənin beynəlxalq nüfuzunu gücləndirən əsas amillər kimi çıxış edir. Hazırkı beynəlxalq şəraitdə Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında körpü rolunu daha da möhkəmləndirərək yeni dünya düzənində strateji əhəmiyyətini artırmağa davam edir.
Zakir Şahverdi,
YAP-ın gənc fəalı
