Qarabağda bərpa olunan həyat artıq ayrı-ayrı layihələrin məcmusu deyil, bütöv bir inkişaf prosesinin tərkib hissəsidir. Dövlət suverenliyinin bərpasından sonra qarşıda duran əsas məsələlərdən biri azad edilmiş ərazilərin təhlükəsiz, müasir və dayanıqlı yaşayış məkanlarına çevrilməsidir. Bu məqsədlə şəhər və kəndlərin planlaşdırılması, yaşayış fondunun yaradılması, sosial obyektlərin tikilməsi və nəqliyyat əlaqələrinin qurulması paralel şəkildə həyata keçirilir. Beləliklə, Qarabağın xəritəsində təkcə inzibati sərhədlər deyil, yeni həyatın coğrafiyası da formalaşır.
Bu coğrafiyanın mərkəzində insan dayanır. İnsanların doğma torpaqlarına qayıtması üçün ilk növbədə təhlükəsiz və rahat yaşayış şəraiti yaradılmalıdır. Xocalıda qayıdış prosesinin 2024-cü il mayın 28-dən başlaması, sonrakı dövrdə yaşayış məntəqələrinə ailələrin köçürülməsi Böyük Qayıdışın mərhələli şəkildə davam etdiyini göstərir. Təzəbinə kəndində 2025-ci ilin iyulunda 28 ailənin – 125 nəfərin məskunlaşması da bu prosesin konkret nəticələrindən biridir.
Qarabağın yeni coğrafiyasında yollar xüsusi rol oynayır. Şəhərlər arasında əlaqələrin bərpası, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi və yeni infrastrukturun yaradılması yaşayış məntəqələrinin bir-birindən təcrid olunmasının qarşısını alır. Xankəndidə Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin təməlinin qoyulması, Ağdam–Xankəndi dəmir yolu xəttinin layihələndirilməsi və xətt boyunca Xocalı və Əsgəran stansiyalarının nəzərdə tutulması bu yanaşmanın konkret nümunələrindəndir.
Beləliklə, Qarabağda yeni həyatın coğrafiyası evlərdən, yollardan, məktəblərdən, sosial obyektlərdən və insanların gündəlik fəaliyyətindən ibarət bütöv bir sistem kimi formalaşır. Bu sistemin əsas məqsədi azad edilmiş əraziləri yaşamaq üçün əlverişli və inkişaf üçün perspektivli məkanlara çevirməkdir. Qarabağın yeni xəritəsində ən mühüm dəyişiklik sərhədlərin deyil, həyatın özünün yenidən cızılmasıdır.
Regina Kovalyova,
YAP Nizami rayon təşkilatının fəalı
