Son illərdə dünyada baş verən hadisələr göstərir ki, dövlətlərin təhlükəsizliyi artıq yalnız öz sərhədləri daxilində həll olunan məsələ deyil. Terrorçuluq, transmilli cinayətkarlıq, dini ekstremizm, kiberməkanda və informasiya sahəsində yaranan təhdidlər ölkələrin bir-biri ilə daha sıx əməkdaşlıq etməsini zəruri edir. Məhz bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
2026-cı ilin sentyabrında Bakıda TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərinin iştirakı ilə keçirilən tədbirlər də bu istiqamətdə diqqət çəkən məsələlərdən biri oldu. Sentyabrın 17-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul edib. Görüşdə təşkilatın təhlükəsizlik gündəliyi, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi və mövcud təhdidlərə qarşı birgə fəaliyyət məsələləri ön plana çıxıb.
Türk dünyası – yalnız ortaq tarix deyil, ortaq məsuliyyət
Məncə, bu görüşlərin ən diqqətçəkən tərəflərindən biri Türk dövlətləri arasındakı münasibətlərin yalnız tarixi və mədəni yaxınlıqla məhdudlaşmamasıdır. Ortaq dil, mədəniyyət, adət-ənənələr və tarixi bağlar dövlətləri bir-birinə yaxınlaşdıran əsas amillərdəndir. Amma müasir dövrdə bu yaxınlığın real əməkdaşlığa çevrilməsi də vacibdir.
Azərbaycan Prezidentinin çıxışında da ortaq etnik köklərin, dilin, mədəniyyətin və ənənələrin Türk xalqlarını bir ailə kimi birləşdirdiyi vurğulanıb. Eyni zamanda TDT-nin geniş coğrafiyanı və böyük siyasi-iqtisadi potensialı əhatə etdiyi qeyd olunub.
Bu baxımdan “Türk dünyası bizim ailəmizdir” fikri yalnız emosional ifadə kimi deyil, Azərbaycanın Türk dövlətləri ilə münasibətlərə verdiyi siyasi əhəmiyyəti göstərən yanaşma kimi də qiymətləndirilə bilər. Prezidentin əvvəlki çıxışlarında da Türk dünyası ilə münasibətlərin Azərbaycanın xarici siyasət prioritetlərindən biri olduğu bildirilib.
Təhlükəsizlik artıq yalnız bir ölkənin məsələsi deyil
Müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı əvvəlki kimi yalnız sərhədlərin qorunması ilə məhdudlaşmır. Bir ölkədə baş verən prosesin başqa ölkələrə də təsir göstərməsi mümkündür. Terrorçuluq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, dini ekstremizm, hibrid təhdidlər və kibertəhlükələr buna nümunədir.
Bakı görüşündə də məhz bu məsələlərə diqqət yetirilib. Azərbaycan Prezidentinin toplantı iştirakçılarına müraciətində beynəlxalq terrorçuluq, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, dini ekstremizm, hibrid təhdidlər və kritik infrastrukturun mühafizəsi kimi məsələlərin dövlətlərin təkbaşına həll etməli olduğu problemlər olmadığı vurğulanıb.
Bu yanaşma mənə görə xüsusilə vacibdir. Çünki bir ölkənin əldə etdiyi təcrübənin digər ölkələrlə paylaşılması bəzən yeni problemlərin qarşısını əvvəlcədən almağa imkan verir. Təhlükəsizlik şuralarının nümayəndələrinin mütəmadi görüşməsi də məhz bu məqsədə xidmət edə bilər.
Birgə fəaliyyət və təcrübə mübadiləsi
Görüş zamanı təhlükəsizlik sahəsində təcrübə mübadiləsinin əhəmiyyəti də önə çıxıb. Prezident İlham Əliyev təhlükəsizlik şuralarının rəhbərləri qarşısında duran vəzifələrin böyük olduğunu, görüşlər zamanı məlumat və təcrübə mübadiləsinin aparılmasının faydalı olduğunu bildirib.
Əslində, bu cür görüşlərin əsas üstünlüyü də bundadır. Hər bir dövlətin öz təhlükəsizlik təcrübəsi, qarşılaşdığı problemlər və onların həlli üsulları var. Bu təcrübələrin paylaşılması isə ortaq yanaşmaların formalaşmasına kömək edə bilər.
TDT-nin təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığının institusional şəkildə inkişaf etdirilməsi təşkilat daxilində yeni imkanlar yaradır. Bakıda keçirilən Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin beşinci toplantısının məqsədlərindən biri də aktual təhlükəsizlik məsələləri üzrə fikir mübadiləsi aparmaq və ortaq təhdidlərə qarşı mexanizmləri müzakirə etmək olub.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin xüsusi yeri
Türk dünyası daxilində Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri də ayrıca diqqət çəkir. İki ölkə arasında siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq müxtəlif formatlarda inkişaf edir.
2026-cı ilin sentyabrında Azərbaycan və Türkiyə rəsmiləri arasında keçirilən görüşlərdə də iki ölkə arasındakı strateji müttəfiqlik münasibətlərinin inkişafı vurğulanıb. Tərəflər enerji, nəqliyyat və digər istiqamətlər üzrə əməkdaşlığın perspektivlərini müzakirə ediblər.
Bu münasibətlər Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində daha geniş əməkdaşlıq üçün də nümunə təşkil edir. Azərbaycan Prezidentinin sözlərinə görə, Azərbaycan Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müttəfiqlik haqqında müqavilələr və bəyannamələr imzalayıb.
Təhlükəsizliklə yanaşı, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri də vacibdir
Türk dövlətlərinin əməkdaşlığını yalnız təhlükəsizlik məsələləri ilə izah etmək düzgün olmazdı. Bu ölkələri iqtisadi əlaqələr, nəqliyyat yolları, enerji layihələri, investisiyalar və rəqəmsal əməkdaşlıq da birləşdirir.
Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaratması və qarşılıqlı investisiyaların artırılması istiqamətində fəaliyyət göstərməsi bu əməkdaşlığın iqtisadi tərəfinə nümunədir.
Eyni zamanda Orta Dəhlizin əhəmiyyəti də getdikcə artır. Azərbaycan və digər Türk dövlətləri arasında nəqliyyat və logistika əlaqələrinin inkişafı Avropa ilə Asiya arasında bağlantıların genişlənməsində mühüm rol oynayır. Azərbaycan Prezidentinin çıxışlarında Orta Dəhlizin və rəqəmsal bağlantıların inkişafına xüsusi diqqət yetirildiyi görünür.
Bu mənada təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf bir-birindən ayrı məsələlər deyil. Sabitlik olan yerdə ticarət, investisiya, nəqliyyat və digər sahələr üzrə əməkdaşlıq üçün daha əlverişli şərait yaranır.
Gənclərin rolu xüsusilə böyükdür
Məncə, bütün bu proseslərdə ən çox diqqət etməli olduğumuz məsələlərdən biri gənclərdir. Çünki bu gün qurulan əlaqələrin nəticələrini gələcəkdə məhz gənc nəsil yaşayacaq.
Azərbaycan Prezidentinin çıxışlarında gənclərin qarşılıqlı fəaliyyətinə daha çox diqqət yetirilməsinin vacibliyi də vurğulanıb.
Türk dövlətlərinin gəncləri arasında təhsil, mədəniyyət, elm, texnologiya və digər sahələrdə əlaqələrin gücləndirilməsi gələcək əməkdaşlığın daha möhkəm əsaslar üzərində qurulmasına kömək edə bilər. Bir-birinin tarixini və mədəniyyətini tanıyan gənclərin gələcəkdə müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq etməsi üçün daha geniş imkanlar yaranır.
Mədəni birlik də təhlükəsizliyin bir hissəsidir
Türk dövlətləri arasında birlikdən danışarkən yalnız siyasət və təhlükəsizlik haqqında düşünmək lazım deyil. Mədəniyyət də bu əlaqələrin mühüm hissəsidir.
Bakıda keçirilən tədbirlər çərçivəsində Nizami Gəncəvi, Nəsimi və digər böyük Azərbaycan şəxsiyyətlərinin irsinin xatırlanması da təsadüfi deyil. Azərbaycan Prezidenti Türk dünyasının mədəni irsinin və böyük şəxsiyyətlərinin tanıdılmasına xüsusi əhəmiyyət verildiyini müxtəlif çıxışlarında qeyd edib.
Bakı və Daşkənddə Nəsimi və Nizami Gəncəvi irsinə həsr olunmuş abidələrin olması da bu mədəni əlaqələrin simvolik nümunələrindən biri kimi təqdim olunur. Bu cür addımlar xalqlar arasında yalnız dövlət səviyyəsində deyil, insanların və xüsusilə gənclərin səviyyəsində də yaxınlığın möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
Birlik yalnız sözlə deyil, əməli əməkdaşlıqla möhkəmlənir
Bu mövzuda mənim üçün əsas nəticə budur ki, birlik haqqında danışmaq kifayət deyil. Əsas məsələ həmin birliyin real əməkdaşlıqla möhkəmləndirilməsidir.
Təhlükəsizlik sahəsində məlumat və təcrübə mübadiləsi, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, mədəni layihələrin həyata keçirilməsi və gənclər arasında əlaqələrin artırılması Türk dövlətləri arasındakı münasibətləri daha da genişləndirə bilər.
Azərbaycanın TDT çərçivəsində keçirdiyi müxtəlif tədbirlər də Bakının bu əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyəti göstərir. Sentyabr ayında təhlükəsizlik rəhbərlərinin görüşündən bir neçə gün əvvəl TDT-nin Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının toplantısının da Bakıda keçirilməsi təşkilat daxilində müxtəlif sahələr üzrə əlaqələrin paralel inkişaf etdiyini göstərir.
Nəticə
Bu gün dünyada təhlükəsizlik məsələləri sürətlə dəyişir və yeni çağırışlar meydana çıxır. Belə bir şəraitdə dövlətlərin bir-birinin təcrübəsindən istifadə etməsi, ortaq problemləri birlikdə müzakirə etməsi və qarşılıqlı əməkdaşlıq mexanizmlərini gücləndirməsi əhəmiyyətlidir.
Bakıda keçirilən TDT təhlükəsizlik görüşləri də bu baxımdan diqqət çəkir. Burada söhbət yalnız ayrı-ayrı təhlükələrin müzakirəsindən getmir. Əsas məsələ Türk dövlətləri arasında təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, nəqliyyat, mədəniyyət və humanitar sahələrdə daha sıx əlaqələrin qurulmasıdır.
Bir gənc kimi düşünəndə mənə elə gəlir ki, gələcəyin Türk dünyası yalnız keçmişi ilə fəxr edən deyil, həm də müasir problemlərə birlikdə cavab axtaran bir Türk dünyası olmalıdır. Ortaq tarix və mədəniyyət bu birliyin təməlidir, amma həmin təməl üzərində möhkəm gələcək qurmaq üçün elm, təhsil, texnologiya, iqtisadiyyat və təhlükəsizlik sahələrində real əməkdaşlıq lazımdır.
Bakıda keçirilən görüşlərin əsas mesajlarından biri də məhz budur: ortaq dəyərlər birlik yaradır, qarşılıqlı əməkdaşlıq isə həmin birliyi gələcəyə daşıyır.
Şamilli Turabəxanım,
YAP Nərimanov rayon təşkilatının gənc fəalı
