
20 Noyabr Azərbaycan xalqının tarixində xüsusi əhəmiyyətəmalik olan əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarix Ağdamşəhərinin Ermənistanın işğalından azad edilməsinin və doğmatorpaqlarımıza qayıdışın rəmzi kimi qeyd olunur. Ağdam ŞəhəriGünü xalqımızın tarixi yaddaşını, milli birliyini, vətənpərvərlikruhunu və torpaqlarımıza bağlılığını özündə əks etdirir. Bu əlamətdar gün Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasıistiqamətində əldə etdiyi tarixi nailiyyətlərin mühüm səhifəsidir.
Ağdam Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yerləşən, zəngintarixi, mədəniyyəti və özünəməxsus ənənələri ilə seçilən qədimyaşayış məskənlərindən biridir. Şəhər tarixən özünün iqtisadipotensialı, kənd təsərrüfatı, sənaye müəssisələri və mədənihəyatı ilə tanınmışdır. Ağdamın coğrafi mövqeyi, münbittorpaqları və təbii sərvətləri onun Azərbaycanın mühüm yaşayışvə təsərrüfat mərkəzlərindən birinə çevrilməsində böyük roloynamışdır. Şəhərin adı çəkiləndə insanların yaddaşında həmqədim tarix, həm də Qarabağın zəngin mədəni irsi canlanır.
1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistanın Azərbaycana qarşıhəyata keçirdiyi hərbi təcavüz nəticəsində Qarabağ bölgəsindəağır hadisələr baş verdi. Ağdam şəhəri 1993-cü il iyulun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edildi. İşğalnəticəsində şəhər və rayonun yaşayış məntəqələri dağıdıldı, tarixi-mədəni abidələrə ciddi ziyan vuruldu, əhalinin böyükhissəsi doğma yurd-yuvasını tərk etməyə məcbur oldu. Ağdamuzun illər ərzində xarabalığa çevrilmiş şəhər kimi Azərbaycanınişğal ağrısının və müharibənin ağır nəticələrinin simvolunaçevrildi.
Ağdamın işğalı minlərlə insanın həyatında dərin izlər buraxdı. Doğma evlərindən didərgin düşən sakinlər uzun müddət ölkəninmüxtəlif bölgələrində məskunlaşaraq öz torpaqlarına qayıtmaqarzusu ilə yaşadılar. Məcburi köçkünlük şəraiti insanların sosialhəyatına, iqtisadi vəziyyətinə və gələcək planlarına ciddi təsirgöstərdi. Buna baxmayaraq, ağdamlılar öz doğma şəhərlərinəolan bağlılıqlarını itirmədilər. Onlar tarixi torpaqlarınaqayıdacaqlarına, Ağdamın yenidən qurulacağına və əvvəlkişöhrətini bərpa edəcəyinə inamlarını qoruyub saxladılar.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsiAzərbaycanın müasir tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevinrəhbərliyi altında ərazi bütövlüyümüzün bərpası uğrundamübarizəyə başladı. 44 gün davam edən müharibə ərzindəAzərbaycan hərbçiləri böyük qəhrəmanlıq və fədakarlıqgöstərərək bir sıra əraziləri işğaldan azad etdilər. Noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ağdam rayonununişğal altında qalan hissəsi noyabrın 20-də Azərbaycanaqaytarıldı. Beləliklə, Ağdamın işğalına son qoyuldu və şəhərinyenidən dirçəlişi üçün tarixi imkan yarandı.
Ağdamın azad olunması hərbi və siyasi baxımdan mühümhadisə olmaqla yanaşı, uzun illər doğma torpaqlarından ayrıdüşmüş insanların ümidlərinin gerçəkləşməsi demək idi. Bu hadisə Azərbaycanın diplomatik və hərbi gücünün, xalqımızınbirliyinin və qətiyyətinin nəticəsi kimi qiymətləndirilir. 2020-ci il noyabrın 23-də Prezident İlham Əliyev Ağdam şəhərinə səfəredərək şəhərin mərkəzində Azərbaycan bayrağını ucaltdı. Bu hadisə dövlət suverenliyinin və milli qürurun ifadəsi kimiyaddaşlara həkk olundu.
Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il 31 iyul tarixli Sərəncamı iləhər il noyabrın 20-si Ağdam Şəhəri Günü kimi təsis edildi. Bu qərar Ağdamın işğaldan azad edilməsinin tarixi əhəmiyyətininəbədiləşdirilməsi, şəhərin milli yaddaşımızdakı yerininqorunması baxımından mühüm addım oldu. Həmin tarixdənetibarən 20 Noyabr ölkəmizdə xüsusi ehtiram və qürur hissi iləqeyd edilir.
Bu gün Ağdamda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyatakeçirilir. Şəhərin müasir inkişafını təmin etmək məqsədilə yeni yollar, yaşayış binaları, məktəblər, sosial obyektlər vəmühəndis-kommunikasiya infrastrukturu inşa olunur. Ağdamın2040-cı ilədək inkişafına dair Baş plan çərçivəsində şəhərinmüasir şəhərsalma prinsipləri əsasında yenidən qurulmasınəzərdə tutulur. Layihələrdə ekoloji tarazlığın qorunması, yaşılərazilərin yaradılması, müasir texnologiyaların tətbiqi vəsakinlər üçün rahat yaşayış şəraitinin formalaşdırılması xüsusiəhəmiyyət daşıyır.
Böyük Qayıdış proqramı Ağdamın gələcək inkişafında mühümrol oynayır. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamışinsanların doğma yurdlarına qayıtması dövlət siyasətinin əsasistiqamətlərindəndir. Bu proses yalnız yaşayış evlərinin tikilməsiilə məhdudlaşmır, həm də iş yerlərinin yaradılmasını, təhsil vəsəhiyyə xidmətlərinin bərpasını, sosial infrastrukturun inkişafınıəhatə edir. Ağdamın iqtisadi potensialının yenidənformalaşdırılması regionun ümumi inkişafına da müsbət təsirgöstərəcəkdir.
Ağdamın dirçəlişi Azərbaycan xalqının iradəsinin, dövlətimizingücünün və milli həmrəyliyimizin göstəricisidir. Bu şəhərinyenidən qurulması keçmişin ağrılı səhifələrinin unudulmasıdeyil, tarixi yaddaşın qorunaraq gələcəyə inamla addımlanmasıdeməkdir. Hər bir tikilən bina, salınan park və çəkilən yolAğdamın həyatının yenidən canlanmasına xidmət edir.
20 Noyabr Ağdam Şəhəri Günü xalqımızın qələbə əzmini, vətənsevgisini və tarixi torpaqlarına bağlılığını nümayiş etdirənmühüm tarixdir. Bu gün həm şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram, həm qazilərimizin qəhrəmanlığına hörmət, həm də gələcəknəsillərə ötürülən milli yaddaş nümunəsidir. Ağdamın yenidənqurulması Azərbaycanın sülh, inkişaf və tərəqqi yolunda inamlairəlilədiyini göstərir. Doğma sakinlərinin qayıdışı ilə Ağdamınküçələri yenidən insan səsləri, uşaqların gülüşü və həyatın xoşsədaları ilə dolacaqdır. Ağdam bundan sonra da Qarabağıninkişaf edən, müasir və abad şəhərlərindən biri kimiAzərbaycanın gələcəyinə töhfə verəcəkdir.
Nüsrət Kərimov,
Nərimanov rayon Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin şöbəmüdiri, ƏPT sədri



